Linux VDS Disk Alanı Dolduğunda Güvenli Teşhis ve Çözüm

Linux VDS üzerinde disk alanı tükendiğinde önce dosya silmek yerine hangi dosya sistemi ve dizinin büyüdüğünü belirleyin. SSH ve yönetici yetkiniz varsa disk kullanımını, inode durumunu ve aynı dakikaya ait uygulama kayıtlarını karşılaştırın. Sorun günlüklerden kaynaklanıyorsa yalnız ilgili günlük politikasını düzeltin; veritabanı veya yüklenen dosyalar büyümüşse farklı bir kapasite planı uygulayın.

Linux VDS üzerinde ilk kontrol: kapasite mi, inode mu?

Bu işlem, işletim sistemine yönetici olarak erişilen bir Linux VDS için uygundur. Paylaşımlı hosting panelinde kök dosya sistemini inceleyemezsiniz; bu durumda paneldeki disk kullanım ekranı ve sağlayıcının sunduğu hata kayıtlarıyla sınırlı kalmanız gerekir. SSH bağlantısı, mümkünse ayrı bir yönetici hesabı ve mevcut yapılandırmanın yedeği ya da en azından değiştirilecek değerin yazılı kaydı hazır olmalıdır.

Önce başarısız işlemi not edin: örneğin uygulamanın dosya yükleyemediği saat, oluşan HTTP durumu veya veritabanı hatası. Ardından yalnızca okuma yapan df -h komutuyla dosya sistemlerinin kullanım oranını inceleyin. Kullanım yüzde 100'e yakınsa kapasite sorunu olasıdır. Kullanım makul görünmesine rağmen yeni dosya oluşturulamıyorsa inode sayısı tükenmiş olabilir; bu değer bazı sistemlerde df -i çıktısında görülür.

Sonuç kapasite doluluğunu gösteriyorsa önce büyüyen dosya sistemi içindeki üst düzey dizinleri belirleyin; inode tükenmişse çok sayıda küçük dosya üreten önbellek, oturum veya geçici dosya alanlarını araştırın. Bu iki bulguyu birbirine karıştırmayın: büyük bir yedek kapasiteyi doldurabilir, ancak milyonlarca küçük oturum dosyası inode sınırına takılabilir.

Kaynağı kanıta göre ayırın

Disk kullanımını sağlayan kaynak genellikle uygulama günlükleri, kullanıcı yüklemeleri, veritabanı dosyaları, yedekler veya geçici alanlardır. Sistem günlükleri için journalctl --disk-usage komutu yalnızca systemd günlükleme kullanılan dağıtımlarda anlamlıdır; tanınmıyorsa bunu genel bir arıza kanıtı saymayın. Uygulamanın kendi yönetim panelindeki yükleme ve yedekleme ekranlarını da dosya sistemi çıktısıyla birlikte değerlendirin.

Örneğin, varsayımsal bir Linux VDS üzerinde bir dosya yükleme isteği “disk kotası aşıldı” benzeri bir hata veriyor ve df -h kök dosya sisteminde yüzde 99 kullanım gösteriyor. Üst düzey dizin incelemesinde büyümenin uygulamanın yükleme dizininde olduğu görülürse günlük döndürmeyi değiştirmek doğru çözüm değildir. Önce uygulamadaki saklama politikasını ve artık kullanılmayan yüklemeleri, uygulamanın kendi güvenli aracıyla sınıflandırın; ardından kapasite artırma veya ayrı depolama seçeneğini değerlendirin. Aynı belirti günlük dizininde görülürse hedefli çözüm günlük rotasyonu ve saklama süresidir.

Güvenli düzeltme için izlenecek sıra

1. Mevcut durumu kaydedin. df -h ve gerekiyorsa df -i çıktısını, başarısız isteğin saatini ve ilgili uygulama kayıt satırını saklayın. Böylece sonraki sonucu eski durumla karıştırmazsınız.
2. Büyüyen alanı doğrulayın. Yönetici yetkisiyle, dağıtımınıza uygun disk kullanım aracı veya hosting panelindeki dizin raporunu kullanın. En büyük alan günlüklerdeyse günlük yöneticisinin rotasyon ve saklama ayarlarını inceleyin; yüklemelerdeyse dosya silmeye geçmeden uygulamanın arşivleme politikasını kontrol edin.
3. Tek bir hedefli değişiklik yapın. Günlük rotasyonu yapılandırılmış ancak çalışmıyorsa yapılandırmadaki zamanlama, sahiplik ve saklama değerlerini düzeltin; bütün sistem günlüklerini sınırsız biçimde silmeyin. Eski değeri kaydedin ve aynı anda birden fazla limiti değiştirmeyin. Yükleme alanı büyümüşse güvenli arşivleme veya sağlayıcının sunduğu disk genişletme seçeneğini kullanın.
4. İşlemi yeniden deneyin. Aynı URL, dosya yükleme veya uygulama işlemini tekrarlayın. Değişiklikten sonraki yeni zaman damgalı günlük satırında önceki “alan yok” bulgusunun kaybolduğunu, yeni dosyanın beklenen dizine yazıldığını veya uygulamanın yeni bir hata üretmediğini kontrol edin.
5. Sonucu yorumlayın. Disk kullanımı düşmüş fakat işlem hâlâ başarısızsa ilk sorunun yanında izin, uygulama kotası veya veritabanı sınırı olabilir; yeni hata satırını ayrı bir belirti olarak ele alın. Kullanım yeniden hızla artıyorsa geçici temizlik yerine büyüme kaynağını durdurun ve kapasite planını gözden geçirin.

Değişiklik işe yaramazsa güvenli geri dönüş

Yeni kayıtlar aynı sorunu gösteriyor ve yapılan ayar beklenmeyen davranış oluşturuyorsa önce kaydettiğiniz değere dönün. Günlük rotasyonunda değişiklik yaptıysanız eski saklama ve zamanlama değerlerini geri yükleyin; fakat doğrulama yapılmadan hizmet yeniden başlatmayın. Bazı dağıtımlarda yapılandırmanın uygulanması için ilgili günlük hizmetinin yeniden yüklenmesi gerekebilir; doğru komut ve işlem sırası işletim sistemi sürümüne ve kullanılan yöneticiye bağlıdır.

Dosya sistemi hâlâ doluysa kanıt olmadan dosya veya veritabanı silmeyin. Uygulama sağlayıcısının desteklenen arşivleme yöntemini, ek disk seçeneğini veya disk büyütme prosedürünü kullanın. İhtiyaç duyduğunuz altyapı seçeneğini değerlendirirken Türkiye VDS sunucu paketleri sayfasını inceleyebilirsiniz; uygun kapasiteyi belirlemek için mevcut kullanımın yanı sıra aylık büyüme hızını ve yedeklerin kapladığı alanı da hesaba katın.

Bir sonraki güvenli adım

Şimdi önce df -h ve gerekiyorsa df -i çıktısını alın, başarısız işlemle aynı zaman aralığındaki kaydı bulun ve yalnızca kanıtlanan kaynağa yönelik tek bir değişiklik yapın. Sorun tekrarlanırsa yeni zaman damgalı çıktıyı önceki kayıtla karşılaştırmak, rastgele temizlikten daha güvenli bir sonraki adımdır.